Soğuk hava koşullarında yüksekte çalışma ve iple erişim çalışmalarında dikkat edilmesi gerekenleri başlıklar halinde incelemek gerekir. Bu başlıklar işe göre, işin yapılış yöntemleri, risk değerlendirmeleri, bulunduğu bölge, yer, koşul ve diğer şartlara göre değişkenlikler gösterebilmektedir.
- Beslenme ve Metabolizma Yönetimi
Soğukta vücut, titreme ve termogenez yoluyla ısı üretmek için glikojen depolarını hızla tüketir.
- Glikojen Yüklemesi: Çalışma öncesi akşamı ve sabahı kompleks karbonhidratlar (yulaf, tam buğday) tüketilmelidir.
- Küçük ve Sık Öğünler: Kan şekerinin düşmesini engellemek için büyük bir öğle yemeği yerine, gün boyu 2 saatte bir alınan yüksek enerjili atıştırmalıklar (fındık, fıstık, kuru meyve) tercih edilmelidir.
- Sıvı Isısı: Sıvılar vücut sıcaklığına yakın (37-40°C) olmalıdır. Çok sıcak içecekler terlemeye neden olabilir; bu da sonrasında soğuma riskini artırır.
- Alkol ve Tütün: Alkol damarları genişleterek ısı kaybını hızlandırır; tütün ise kılcal damarları daraltarak el ve ayak donmalarına (frostbite) zemin hazırlar. Her ikisi de sahada yasaklanmalıdır.
- Kılık Kıyafet ile ilgili Teknik Detaylar
Geleneksel kalın kıyafetler yerine katmanlama sistemi hareket kabiliyetini korur.
- Nemi Yöneten İç Katman: Polipropilen veya merinos yünü gibi suyu tutmayan kumaşlar. Ter vücut üzerinde kurursa ısıyı 25 kat daha hızlı iletir ve hipotermiye yol açar.
- Hava Hapseden Orta Katman: Polartec veya sentetik dolgulu (Primaloft vb.) ürünler. Bu katman ölü hava boşluğu yaratarak yalıtım sağlar.
- Koruyucu Dış Katman: Sadece su geçirmemesi yetmez, dikiş yerlerinin kaynaklı ve koltuk altı havalandırmalarının olması gerekir.
- Ekstremitelerin Korunması:
- Çift Eldiven: İnce bir dokunmatik eldiven (teknik işler için) üzerine, iple kayarken aşınmaya dayanıklı deri veya özel yalıtımlı iş eldiveni.
- Buhar Bariyeri: Çok ekstrem soğuklarda çorap içine giyilen ince plastik bariyerler ayağın terle nemlenip donmasını engeller.
- Ekipman Seçimi ve Mekanik Riskler
Soğuk hava, ekipmanların moleküler yapısını ve çalışma toleranslarını etkiler.
| Ekipman Türü | Soğuk Etkisi | Teknik Önlem |
| İpler (Tekstil) | Islanan ip donar, çapı genişler ve cihazlara girmez. | Kuru Kaplama ipler zorunludur. İplerin yere temas etmemesi için ip çantası kullanılmalıdır. |
| Metal Cihazlar | Yaylı mekanizmalar donabilir. | Cihazların içindeki gres yağı donmayan tipte olmalıdır. Hareketli parçalar WD-40 benzeri susuz yağlayıcılarla temizlenmelidir. |
| Karabinalar | Otomatik kilitler buzlanma nedeniyle açık kalabilir. | Mümkünse vidalı karabinalar tercih edilmelidir; manuel kontrol daha güvenilirdir. |
| Enerji Sönümleyiciler | Tekstil paketleri sertleşebilir ve açılma süresi değişebilir. | Üreticinin belirtmiş olduğu minimum çalışma sıcaklığı (genelde -30°C) kontrol edilmelidir. |
- Risk Değerlendirmesi – Görünmez Tehlikeler
Risk değerlendirmesi tablosuna şu teknik maddeler eklenmelidir:
- Rüzgâr Soğutma: Ortam sıcaklığı -5°C olsa dahi 30 km/s esen rüzgâr bunu -15°C hissettirir.
- Kar Yükü ve Buz Sarkıtları: Yüksekte çalışılan yapının üzerindeki kar birikintileri veya buz sarkıtları iple erişim teknisyeninin üzerine düşebilir. Çalışma öncesi temizlik yapılmalıdır.
- Yüzey Sürtünmesi: Metal yapılar (kuleler, çatılar) üzerindeki şeffaf buz tabakası personelin ayak kaymasına neden olur. Statik hatlar ve emniyet noktaları buna göre kurulmalıdır.
- İş Yapım Yöntemi ve Planlama
- Ankraj Yönetimi: Kimyasal dübeller (epoksi) düşük sıcaklıklarda kürleşmez veya çok geç donar. Soğuk havada mekanik ankrajlar veya yapısal elemanlara bağlanan sapanlar tercih edilmelidir.
- İp Koruyucular: Buz tutmuş keskin kenarlar, standart bir kenara göre ipi daha kolay kesebilir. Köşe koruyucuların sabitlenmesi kritiktir.
- Isınma Döngüsü: Personelin sahada kalma süresi azaltılmalıdır. Örneğin; -10°C’de 50 dakika çalışma / 10 dakika sıcak kapalı alanda dinlenme.
- Kurtarma Planı
Soğuk havada kurtarma operasyonu bir zamana karşı yarıştır.
- Kritik Süre: Normalde 15-20 dakika olan askı travması süresi, soğuk hava ve rüzgarla birleştiğinde 5-10 dakikaya düşer.
- Tahliye Önceliği: Kazazede aşağı indirildikten sonra beton/soğuk zeminle teması kesilmeli (mat üzerine yatırılmalı) ve alüminyum acil durum battaniyesi ile sarılmalıdır.
- Hipotermi Yönetimi: Kazazede çok sert hareket ettirilmemelidir. Bu, soğuk kanın kalbe aniden gitmesine ve kalp durmasına neden olabilir.
- İş Başı Konuşması
Bugünkü operasyon için şu soruları ekibinize sorun:
- Ekipman: İplerimizde veya iniş cihazlarımızda sabah kontrolünde buzlanma tespit edildi mi?
- Kişisel Durum: Dün gece yeterince uyuyabildiniz mi ve yüksek kalorili kahvaltı yaptınız mı?
- Haberleşme: Telsiz pillerimizi vücut sıcaklığımızda (iç cepte) saklıyor muyuz?
- Hava Gözlemi: Rüzgâr hızı 40 km/s üzerine çıkarsa operasyonu sorgusuz sualsiz durduracağımızı biliyor muyuz?
Çalışma ortamlarımızda koşulların zorlaşmasını sağlayan etkenler olması durumunda tehlike ve riskler yeniden değerlendirilmeli bu değerlendirmelere göre en güvenli çalışma yönteminin uygulanması sağlanmalıdır. Yüksekte ve iple erişim çalışmalarında süpervizörlerin önceliklerinden bir zorlu koşulların iyi değerlendirilmesidir. Buna göre iş yapım yöntemi, risk değerlendirmesi, ekip, ekipman vb. birçok konu enine boyuna değerlendirilmelidir.
Yüksekte çalışmalarda ve iple erişim çalışmalarında iş güvenliği kuralları ile önce güvenlik ilkesinden taviz verilmemelidir.
Ali Şahin
ISG YL – CertIOSH – NEBOSH, IOSH Tutor – IRATA Level 3/I
https://www.linkedin.com/in/alisahin/